Co ja, autor będę z tego miał, czyli dlaczego warto umieścić swój tekst w Repozytorium UW?

Przedstawiam Wam kolejny film stworzony dziś przeze mnie dzięki wykorzystaniu PowToon. 

Żałuje tylko, że nie da się zrobić takiego filmu na Androidzie.

Licencje Creative Commons.

Według polskiego prawa autorskiego, każdy twórca może udzielić licencji na wykorzystywanie swojego utworu. Licencje mogą być wyłączne, kiedy zostają przekazane tylko jednemu licencjobiorcy (za odpłatą lub bez), albo niewyłączne. Wtedy z utworu może korzystać każdy, o ile będzie spełniał warunki, na jakich została udzielona licencja niewyłączna.

W poprzednim poście wspomniałam o licencji CC-BY, której mogą udzielać doktoranci, deponujący swoje rozprawy w Repozytorium UW. Obiecałam też :), że powrócę do tematu licencji CC, bo CC-BY to tylko jedna z nich.
Dzięki zróżnicowanym licencjom CC autor może sam decydować na jakich warunkach udostępnia swój utwór. 
Ma do wyboru aż sześć typów licencji, skomponowanych z 
czterech podstawowych warunków:

	Uznanie autorstwa. Wolno kopiować, rozprowadzać, przedstawiać i wykonywać objęty prawem autorskim utwór oraz opracowane na jego podstawie utwory zależne pod warunkiem, że zostanie przywołane nazwisko autora pierwowzoru.
	Użycie niekomercyjne. Wolno kopiować, rozprowadzać, przedstawiać i wykonywać objęty prawem autorskim utwór oraz opracowane na jego podstawie utwory zależne jedynie do celów niekomercyjnych.
	Na tych samych warunkach. Wolno rozprowadzać utwory zależne jedynie na licencji identycznej do tej, na jakiej udostępniono utwór oryginalny.
	Bez utworów zależnych. Wolno kopiować, rozprowadzać, przedstawiać i wykonywać utwór jedynie w jego oryginalnej postaci – tworzenie utworów zależnych nie jest dozwolone.

Poniżej przedstawię w skrócie dostępne licencje CC. Wszystkie one są bezpłatne, tzn. nie musicie nikomu płacić, ani rejestrować się. Wystarczy opatrzyć logiem konkretnej licencji Wasz utwór.

1. 

 Licencja CC-BY (Attribution = BY), o której pisałam w poprzednim poście. 

Dla przypomnienia:

Uznanie autorstwa 3.0 Polska – Licencja ta pozwala na kopiowanie, zmienianie, rozprowadzanie, przedstawianie i wykonywanie utworu jedynie pod warunkiem oznaczenia autorstwa. Jest to licencja gwarantująca najszersze swobody licencjobiorcy.

2. 

 Licencja CC-BY-SA (Attribution-Share-Alike). 

Uznanie autorstwa-Na tych samych warunkach 3.0 Polska– Licencja ta pozwala na kopiowanie, zmienianie, rozprowadzanie, przedstawianie i wykonywanie utworu tak długo, jak tylko na utwory zależne będzie udzielana taka sama licencja. Jest to licencja używana przez Wikipedię i jej siostrzane projekty.


Czyli każdy utwór zależny (który powstał na podstawie oryginału) musi być udostępniany na tej samej zasadzie.

3. 

Licencja CC-BY-NC (Attribution-Non-Commercial).
Nie pozwala na komercyjne wykorzystywanie utworu oryginalnego.
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne 3.0 Polska– Licencja ta pozwala na kopiowanie, zmienianie, remiksowanie, rozprowadzanie, przedstawienie i wykonywanie utworu jedynie w celach niekomercyjnych. Warunek ten nie obejmuje jednak utworów zależnych (mogą zostać objęte inną licencją).
4. 

Licencja CC-BY-ND (Attribution-No Derivative Works).
Uznanie autorstwa-Bez utworów zależnych 3.0 Polska – Ta licencja zezwala na rozpowszechnianie, przedstawianie i wykonywanie utworu zarówno w celach komercyjnych i niekomercyjnych, pod warunkiem zachowania go w oryginalnej postaci (nie tworzenia utworów zależnych).

Czyli np. nie można przetłumaczyć danego utworu na inny język bez zgody autora.

5. 

Licencja CC-BY-NC-SA (Attribution-Non-Commercial-Share-Alike).
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Na tych samych warunkach 3.0 Polska - Licencja ta pozwala na rozpowszechnianie, przedstawianie i wykonywanie utworu jedynie w celach niekomercyjnych oraz tak długo jak utwory zależne będą również obejmowane tą samą licencją.
6.

Licencja CC-BY-NC-ND (Attribution-Non-Commercial-No Derivative Works).
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych 3.0 Polska – Licencja ta zezwala na rozpowszechnianie, przedstawianie i wykonywanie utworu jedynie w celach niekomercyjnych oraz pod warunkiem zachowania go w oryginalnej postaci (nie tworzenia utworów zależnych). Jest to najbardziej restrykcyjna z licencji.

Więcej o licencjach możecie poczytać na stronie: http://creativecommons.pl/poznaj-licencje-creative-commons/
Stąd też czerpałam informacje i loga licencji CC.

Udostępnianie doktoratu w Internecie. Część III.

Wyrażenie zgody na opublikowanie rozprawy w Internecie i udzielenie licencji CC-BY.

Aby udzielić licencji Creative Commons Uznanie Autorstwa wystarczy przy deponowaniu doktoratu zaznaczyć drugi punkt "potwierdzam zgodę na opublikowanie mojej rozprawy doktorskiej w Internecie na licencji CC-BY".

W rekordzie automatycznie wyświetli się wtedy komunikat: Niniejszy materiał jest udostępniony na licencji Creative Commons – Uznanie autorstwa 3.0 PL. Pełne postanowienia tej licencji są dostępne pod: http://creativecommons.org/licenses/by/3.0/pl/legalcode.

Pojawi się także takie, tajemnicze może dla niektórych, oznaczenie:

Jest to właśnie symbol licencji Creative Commons.

Jest to tylko jedna (najszersza) z licencji CC. O innych licencjach napiszę osobny post. Tymczasem chcę się skupić na konsekwencjach dla autorów i czytelników, wynikających z opatrzenia dowolnego utworu taką licencją.

Co można zrobić z tekstem opatrzonym taką licencją? 

Jak czytamy na stronie http://creativecommons.org licencja pozwala na:

• Dzielenie się — czyli kopiowanie i rozpowszechnianie utwóru w dowolnym medium i formacie

• Adaptacje utworu — czyli remiks, zmienianie utworu i tworzenie na na jego bazie nowego utworu, także np. tłumaczenia

• dla dowolnego celu, także komercyjnego.

• Licencjodawca nie może odwołać udzielonych praw, o ile są przestrzegane warunki licencji.

• Warunkiem legalnego skorzystania z tej licencji jest oznaczenie autora oryginału.

• Zatem doktorat opatrzony taką licencją można nie tylko przeczytać, ale także przetłumaczyć w całości lub w części na inny język. Można go wydać i sprzedawać. Jednak bezwzględnie trzeba umieścić na nowym utworze imię i nazwisko autora oryginału. Bez tego oznaczenia licencja wygasa automatycznie i dochodzi do kradzieży własności intelektualnej.

Udostępnianie doktoratu w Internecie. Część II.

Wyrażenie zgody na opublikowanie rozprawy w Internecie.

W poprzednim poście opisałam konsekwencje nieudzielenia Repozytorium UW zgody na udostępnianie treści doktoratu w sieci po obronie. Należy dodać, że w tym wypadku autor sam skazuje się na brak czytelników swojego tekstu. Szczerze mówiąc bardzo mało osób fatyguje się do BUW-u, aby przeczytać niedostępny online doktorat. Chociaż jednocześnie dana praca może mieć kilkaset odsłon na naszej stronie. 

Co zatem zrobić aby być czytanym? Udzielić Repozytorium UW zgody na udostępnianie rozprawy po obronie w Internecie! :)
Oferujemy dwie opcje: 
1. zgoda na udostępnianie na zasadzie dozwolonego użytku, 
2. albo na licencji Creative Commons Uznanie Autorstwa (CC-BY).

Jeśli doktorant zaznaczy na prezentowanej w poprzednim poście stronie pierwszą opcję:
Potwierdzam zgodę na opublikowanie mojej rozprawy doktorskiej w Internecie,
udzieli nam tym samym zgody na udostępnianie rozprawy po obronie na zasadzie dozwolonego użytku.
W rekordzie autora wyświetli się następujący komunikat:

Korzystanie z tego materiału możliwe jest zgodnie z właściwymi przepisami o dozwolonym użytku lub o innych wyjątkach przewidzianych w przepisach prawa. Korzystanie w szerszym zakresie wymaga uzyskania zgody uprawnionego.

Czym jest dozwolony użytek?

Nazywany jest licencją ustawową, a jego zasady opisane są w art. 23-35 Ustawy z dn. 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Ogranicza on pod pewnymi warunkami swobodę autora do wykonywania swojego wyłącznego prawa autorskiego. Innymi słowy, dzięki dozwolonemu użytkowi możemy nieodpłatnie korzystać z utworu bez zgody autora. W przypadku opublikowanego tekstu doktoratu oznacza to:

•  możliwość przeczytania go przez każdą zainteresowaną osobę, 
• wydrukowania go lub skopiowania na dysk komputera, albo na inny nośnik pamięci,
• udostępnienie egzemplarza doktoratu w "kręgu osób pozostających w związku osobistym, w szczególności pokrewieństwa, powinowactwa lub stosunku towarzyskiego" (art. 23.2 ustawy).

Nie wolno natomiast rozpowszechniać tekstu rozprawy do nieograniczonego kręgu odbiorców (np. wrzucając go na Chomika.pl). 

Tekst doktoratu oczywiście wolno (i należy) zacytować w swoim tekście, wyraźnie oznaczając autora oryginału.

Z zasady dozwolonego użytku korzystamy codziennie nawet o tym nie wiedząc: gdy czytamy książkę pożyczoną nam przez kolegę, oglądając z przyjaciółmi film, kupiony przez nich z jakimś tygodnikiem, słuchając płyty, którą pożyczyła nam siostra, albo gdy wypożyczamy z biblioteki książki potrzebne nam do napisania pracy semestralnej, magisterskiej czy doktorskiej. 

Bez dozwolonego użytku swobodny obieg wiedzy i kultury byłby właściwie niemożliwy!

W następnym poście zostanie opisana licencja Creative Commons CC-BY, a potem... kto wie, co będzie potem? ;)

Udostępnianie doktoratu w Internecie. Część I.

Sposoby udostępniania rozprawy przed i po obronie.

Każdy doktorant Uniwersytetu Warszawskiego został Zarządzeniem nr 35 Rektora UW z dn. 2 lipca 2012 r.  zobligowany do przesłania elektronicznej wersji swojej rozprawy do Repozytorium UW. 
Dzięki temu doktorat, zgodnie z prawem, jest publicznie dostępny za pośrednictwem Internetu na co najmniej 10 dni przed obroną. I jest to realny dostęp - w czasie i miejscu dogodnym dla czytającego. Dotąd składało się drukowany egzemplarz w bibliotece wydziałowej, w której dostęp do tekstu był realnie ograniczony godzinami otwarcia tej placówki.

Publikacja doktoratu przed obroną to element całej procedury uzyskiwania tego tytułu naukowego. Nie można jej pominąć, chociaż po roku działalności Repozytorium spotkałam się z przypadkami doktorantów, którzy zrobili wiele, aby tekst nie był dostępny online. 
Na szczęście to odosobnione przypadki.
O obawach osób publikujących w sieci swoje prace naukowe napiszę o osobnym poście.
Dziś chciałabym przedstawić sposoby udostępniania doktoratu przed i po obronie.

Każdy doktorant, który przesyła rozprawę do Repozytorium UW musi podjąć decyzję na jakich zasadach będzie udostępniał tekst po obronie. 
Decyzję wymusza sam system deponowania doktoratu:

Nie ma rady, trzeba zaznaczyć którąś z opcji, aby przejść na następny level. ;)

Warto wiedzieć, jakie konsekwencje niesie za sobą nieudzielenie licencji, udzielenie licencji CC-BY, albo potwierdzenie zgody na opublikowanie rozprawy w Internecie.

Zacznijmy właśnie od końca: 

1. Licencja nie została udzielona

Po zaznaczeniu tej opcji w rekordzie autora pojawi się komunikat:
Korzystanie z tego materiału możliwe jest przez 10 dni, do dnia obrony pracy włącznie.
Oznacza on, że doktorat będzie dostępny w sieci do dnia obrony włącznie. Następnego dnia (o ile jest to dzień powszedni) pliki z doktoratem i recenzjami zostaną usunięte przed redakcję Repozytorium UW. Ponieważ decyzją Rektora doktoraty wchodzą do zasobu Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie, mogą być przez nią udostępniane wszystkim zainteresowanym czytelnikom. Udostępniamy wersję zgraną na płytę CD, tylko do odczytu na komputerze w Czytelni czasopism, który nie ma połączenia z Internetem.
Jeśli doktorat został przesłany wcześniej niż na 10 dni przed obroną, to naturalnie będzie dostępny w sieci dłużej, niż to wynika z zacytowanego komunikatu.

Jeśli autorowi szczególnie zależy na skróceniu tego czasu do wymaganych prawem 10 dni, musi skontaktować się z redakcją repozytorium. 

Apeluję przy okazji o nieodkładanie deponowania doktoratu na ostatnią chwilę. W razie jakiegoś technicznego niepowodzenia (zdarzają się) poziom stresu doktoranta niepotrzebnie dramatycznie wzrasta tuż przed obroną.

Poczytaj o Open Access po polsku. Część III.

Poczytaj o Open Access, czyli teksty dostępne onlinew Repozytorium Centrum Otwartej Nauki – CeON ... i nie tylko!

Na koniec przeglądu polskiej literatury, w której pojawiają się wątki o Open Access proponuję Wam kolejne dwie książki.


Pierwsza z nich także znajduje się w zbiorach CeONu. Jest to Wprowadzenie do historii cyfrowej Marcina Wilkowskiego. 

Od digitalizacji i repozytoriów cyfrowych po archiwa WWW i historyczne badanie gier online - Internet stał się ważną perspektywą dla nauki historycznej i naszego rozumienia przeszłości. Wprowadzenie do historii cyfrowej to próba opisu najważniejszych zagadnień związanych z wykorzystywaniem Internetu w badaniach historycznych i z historycznym myśleniem o Sieci.

W publikacji silnie zaznaczono także wątek otwartości publicznych instytucji pamięci.

Druga publikacja, o której chcę tu wspomnieć dostępna jest już na innej, wartej zresztą odwiedzenia, stronie otwartawiedza.pl. 

Znajdziecie tu przydatny Przewodnik po otwartości, który zawiera wstęp do prawa autorskiego, licencji Creative Commons oraz instrukcję wykorzystywania i publikowania otwartych zasobów.

Poczytaj o Open Access po polsku. Część II.

Poczytaj o Open Access, czyli teksty dostępne onlinew Repozytorium Centrum Otwartej Nauki – CeON.

W tym wpisie polecam Wam dwie książki, wyjaśniające aspekty prawne publikowania w otwartym dostępie.

1. Publikowanie w otwartym dostępie ma tez swój wymiar prawny. Wchodzimy tu w wielce skomplikowane zagadnienia prawa autorskiego. Aby nie pogubić się w gąszczu regulacji, warto ściągnąć sobie książkę dr Krzysztof Siewicza pt.: Otwarty dostęp do publikacji naukowych. Kwestie prawne. 

Publikacja wyjaśnia kwestie prawne napotykane przy wdrażaniu otwartego dostępu do publikacji naukowych przez autorów, wydawców, jednostki naukowe oraz instytucje finansujące.

2. Drugą książką, niezbędną dla każdego zainteresowanego prawnoautorskim wymiarem otwartości jest praca pt.: Wolne licencje w nauce. Instrukcja. Jej autorami są Klaudia Grabowska, Kamil Śliwowski,  Dorota Szkodzińska i in. 

Książka w przystępny sposób przybliży Wam kwestie prawa autorskiego, a także przekona Was dlaczego warto wykorzystywać wolne licencje i jak czytać umowy wydawnicze. Szczególnie ta ostatnia umiejętność może uchronić autorów przed bezpowrotną utratą autorskich praw majątkowych do własnego dzieła!